صدای نامتعارف گیربکس سنگین چیست و چرا توجه به آن بسیار مهم است؟
تصور کنید با سرعت در جاده حرکت میکنید و صدای یک زوزه آرام را میشنوید که با افزایش سرعت، بلندتر میشود. این صدا معمولاً به مشکلات داخل گیربکس اشاره دارد. گیربکس مجموعه پیچیدهای از دندهها، شفتها و بلبرینگهاست. وقتی این قطعات فرسوده شوند یا روانکاری مناسب وجود نداشته باشد، صدایی زیر و نازک تولید میشود. صدای زوزه ، تقتق، ضربه یا ساییدگی فقط آزاردهنده نیست، یک هشدار جدی است. این صدا نشان میدهد یعنی یکی از اجزای داخلی دچار مشکل شده است و نادیده گرفتن آن باعث کاهش طول عمر گیربکس و افزایش هزینه تعمیرات خواهد شد.
چرا صدای نامتعارف گیربکس کامیون مهم است؟
برخلاف تصور بعضی از رانندگان، صدا دادن گیربکس فقط یک مشکل جزئی نیست. این صداها نشانهای از اصطکاک غیرطبیعی یا خرابی در قطعات داخلی گیربکس هستند که اگر بهموقع بررسی و رفع نشوند، ممکن است منجر به بروز مشکلات زیر شوند:
- شکستن دندهها
- قفل شدن گیربکس
- آسیب به شفت خروجی
- هزینههای سنگین تعمیر کامل گیربکس
بنابراین تشخیص بهموقع علت صدا، باعث صرفهجویی در هزینه و افزایش عمر مفید گیربکس میشود.
با مراجعه به مقاله 7 نکته طلایی برای بتعویق افتادن تعمیر گیربکس سنگین میتوانید با سایر راهکارهای ساده برای افزایش عمر گیربکس آشنا شوید.
چگونه صدای نامتعارف گیربکس سنگین را تشخیص دهیم؟
تشخیص صدای زوزه از گیربکس با گوش دادن دقیق شروع میشود. صدا میتواند ناشی از کمبود روغن، بلبرینگهای فرسوده یا مبدل گشتاور باشد.زمان و شدت صدا سرنخهای مهمی هستند. استفاده از گوشی مکانیکی یا شیلنگ لاستیکی برای تعیین محل دقیق صدا مفید است. در ادامه چک لیستی معرفی میشود که میتواند برای تشخیص به شما کمک کند:
چک لیست تشخیص سریع صدای نامتعارف گیربکس:
- روشن کردن خودرو در حالت خلاص
- جا زدن کلیه دندهها و بررسی تغییر صدا
- رانندگی آرام و گوش دادن به صدا هنگام گاز دادن یا رها کردن گاز
- استفاده از گوشی مکانیکی برای مشخص کردن منبع صدا
- بررسی سطح روغن گیربکس
در ادامه به مهمترین دلایل ایجاد صدا در گیربکس سنگین میپردازیم:
9 دلیل مهم صدای نامتعارف گیربکس سنگین
دلایل زیر را میتوان از اصلی ترین دلایل سرو صدای نامتعارف گیربکس سنگین در نظر گرفت:
1- کمبود روغن گیربکس یا استفاده از روغن غیر استاندارد
یکی از رایجترین و خطرناکترین دلایل صدا دادن گیربکس کامیون، کمبود روغن یا استفاده از روغن نامناسب است.
روغن گیربکس وظیفهی روانکاری چرخدندهها، بلبرینگها و بوشهای داخلی را دارد.
وقتی سطح روغن پایین بیاید یا کیفیت آن افت کند، تماس فلز با فلز ایجاد میشود و صدایی شبیه زوزه ممتد یا تقتق فلزی شنیده میشود و این موضوع باعث اصطکاک داخلی و گرم شدن سیستم میشود.
نشانههای کمبود روغن گیربکس:
- تغییر رنگ روغن به قهوهای تیره یا سیاه
- بوی سوختگی یا داغی
- نشت روغن از زیر گیربکس
- زوزه در دندههای بالا یا پایین
راهحل:
- سطح روغن را حداقل هر ۲۰٬۰۰۰ کیلومتر بررسی کنید.
- از روغن مخصوص گیربکس خود که دارای تاییدیه شرکت سازنده گیربکس میباشد استفاده کنید.
- هنگام تعویض روغن، حتماً فیلتر گیربکس را نیز بررسی و در صورت نیاز تعویض کنید.
2- بلبرینگهای فرسوده:
بلبرینگها کمک میکنند دندهها و شفتها بهصورت روان حرکت کنند. اما وقتی فرسوده یا آسیبدیده باشند، به خوبی نمیچرخند و اصطکاکی ایجاد میشود که باعث ایجاد صدای زوزه ممتد بهویژه هنگام حرکت در سرعتهای بالا میشود. این صدا معمولاً هنگام تعویض دنده یا شتابگیری شنیده میشود. در گیربکسهای دستی، اگر با فشار دادن کلاچ صدا تغییر کند، ممکن است مشکل از بلبرینگ ورودی باشد.
علائم خرابی بلبرینگ گیربکس:
- زوزه در حالت خلاص
- صدای بیشتر در دندههای بالاتر
- لرزش خفیف هنگام شتابگیری
راهحل:
- گیربکس باید باز و تمامی بلبرینگها بررسی شوند.
- بلبرینگهای خراب را با انواع استاندارد تعویض کنید.
- از گریس و روغن مناسب برای نصب مجدد استفاده شود.
3- ساییدگی یا شکستگی دندهها
دندههای گیربکس در اثر فشار بیش از حد، بار سنگین یا تعویض دنده نادرست ممکن است دچار سایش یا لبپریدگی شوند.
وقتی دندهها ساییده میشوند، هنگام تعویض دنده یا در زمان شتاب گرفتن کامیون صدای «تقتق» یا «ضربهای» از داخل گیربکس شنیده میشود.که نشاندهنده تماس قطعات فلری با یکدیگر است.
علل ساییدگی و فرسایش دندهها:
- رانندگی با بار بیش از ظرفیت کامیون
- تعویض دنده با دور موتور بالا
- استفاده از روغن نامناسب
- خرابی سیستم کلاچ
راهحل:
- باز کردن گیربکس و بررسی تمام دندهها از نظر ترک یا لب پریدگی
- تعویض قطعات معیوب با دندههای اصلی و با کیفیت مناسب
4- خرابی تورک کانورتر
خرابی مبدل گشتاور(torque convertor) باعث اختلال در فشار روغن و ایجاد صدای ناله میشود این صدا بیشتر شبیه یک زوزه ثابت است و بویژه زمانی که کامیون زیر بار است و یا هنگام تعویض دنده اتفاق میفتد و معمولاً نشانه فرسودگی قطعات یا مشکل در تورک کانورتر است.
5- خرابی همزمانکننده (سینکرونایزر)
همزمانکننده مکانیزمی مهم است که وظیفه دارد هنگام تعویض دنده، سرعت چرخدندهها را یکسان کند تا دنده به نرمی جا بخورد. اگر سینکرونایزر خراب یا فرسوده باشد، دندهها بهسختی جا میروند و هنگام تعویض دنده صدای ساییدگی یا تقه ایجاد میشود و از گیربکس شنیده میشود. در برخی موارد لازم است سینکرونایزرها تعمیر یا تعویض شوند.
راهحل:
- تعویض رینگهای همزمانکننده
- بررسی فنرها و خارهای داخلی
- تنظیم دقیق فاصلهی بین دندهها و همزمانکنندهها
تنظیم دقیق دندههای همزمانکننده (Synchronizer) برای جلوگیری از ضربه در زمان تعویض دنده ضروری است
6- خرابی یا تنظیم نبودن شفتها و بوشها
در کامیونهایی که گیربکس چندمحوره دارند، تنظیم دقیق شفتها بسیار اهمیت دارد. اگر یکی از شفتها تاب داشته باشد یا بوشها فرسوده شده باشند، باعث لرزش و صدا در زمان درگیر شدن دندهها میشود.
علائم عدم تنظیم شفتها:
- لرزش دستهدنده
- شنیده شدن صدا هنگام رها کردن کلاچ
- سفت جا رفتن دندهها
راهحل:
- بررسی و تنظیم شفتها با ابزار دقیق
- تعویض بوشها و کاسهنمدهای فرسوده
- استفاده از شفتهای تراشخورده استاندارد یا قطعات اصلی
7- خرابی سیستم کلاچ
گاهی منبع اصلی صدا خود گیربکس نیست، بلکه کلاچ است. اگر صفحه یا دیسک کلاچ تاب داشته باشد، هنگام فشردن پدال یا تعویض دنده صداهای غیرعادی تولید میشود.
راهحل:
- تنظیم فاصله پدال کلاچ
- بررسی بلبرینگ رهاکننده (Release Bearing)
- تعویض صفحه و دیسک در صورت خرابی
8- رانندگی ناصحیح و فشار بیش از حد بر گیربکس
سبک رانندگی تأثیر مستقیمی بر عمر گیربکس دارد. بسیاری از رانندگان بدون اطلاع، با تعویض نادرست دنده یا بارگیری بیش از حد، باعث افزایش دمای گیربکس و خرابی دندهها میشوند.
اشتباهات رایج رانندگی:
- تعویض دنده با دور موتور خیلی بالا (بیش از ۲۲۰۰ دور در دقیقه)
- نگه داشتن طولانیمدت دنده در سرازیریها
- رها نکردن کامل کلاچ هنگام تعویض دنده
توصیههای فنی:
- دندهها را در بازهی استاندارد ۱۵۰۰ تا ۱۸۰۰ دور در دقیقه تعویض کنید.
- از ترمز موتور بهجای دنده پایین برای کنترل سرعت استفاده کنید.
- به صدای گیربکس خود دقت کنید؛ هر صدای جدید، پیامی از خرابی احتمالی است.
جهت اطلاعات بیشتر در این زمینه به مقاله نوع رانندگی و عمر گیربکس دستی کامیون مراجعه شود.
9- نصب یا تعمیر غیراستاندارد گیربکس
بسیاری از صداهای نامتعارف گیربکس سنگین, بعد از تعمیر و بدلیل نصب نادرست یا مونتاژ غیراستاندارد بهوجود میآیند. در واقع تعمیر غیر استاندارد میتواند باعث بروز مشکلات عمده ای شود.به عنوان مثال اگر فاصلهی دندهها یا بلبرینگها تنظیم نباشد، گیربکس حتی با وجود قطعات نو هم صدا میدهد.
راهحل:
- همیشه تعمیر گیربکس کامیون خود را به تعمیرگاههای مجازبسپارید.
- از تعمیرکارانی استفاده کنید که تجربهی کار با گیربکس مورد نظر شما را دارند.
- هنگام تعمیر، از کیفیت قطعات و ابزار تنظیم گیربکس اطمینان حاصل کنید.
- در صورت وجود دستگاه تست گیربکس در تعمیرگاه مجاز, از عملکرد گیربکس خود پس از تعمیر اطمینان حاصل کنید.کارشناسان ما در شرکت زرین فن آور چرخشگر آماده ارایه خدمات توسط دستگاه تست گیربکس به شما میباشند.
جمعبندی نهایی
صدای نامتعارف گیربکس کامیون نشانهی جدی از خرابی در بخشهای داخلی مانند دندهها، بلبرینگها، شفتها یا همزمانکنندهها است.تعمیر بموقع و استفاده از قطعات اصلی نه تنها از خرابیهای سنگین جلوگیری میکند، بلکه باعث افزایش عمر مفید کامیون و کاهش مصرف سوخت نیز میشود.
اگر متوجه صدای غیرعادی از گیربکس کامیون خود شدید، بهترین تصمیم این است که به یک تعمیرگاه تخصصی گیربکس ماشینهای سنگین با استاندارد ZF آلمان مراجعه کنید تا مشکل بهصورت اصولی و با دستگاههای تخصصی عیبیابی شود.همانطور که گفته شد , کارشناسان ما در شرکت زرین فن آور چرخشگر آماده ارایه خدمات استاندارد به کلیه رانندگان محترم خودروهای سنگین میباشند.
